Mở đầu: Tầm quan trọng của nghiên cứu STAR-OM

PGS.TS. Lê Minh Giang nhấn mạnh, đây là nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam triển khai diện rộng can thiệp giảm sử dụng meth ở bệnh nhân điều trị methadone, trong bối cảnh xu hướng sử dụng đồng thời heroin và meth ngày càng phổ biến. STAR-OM đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả của quản lý hành vi tích cực (Contingency Management – CM) và các liệu pháp tâm lý xã hội, giúp giảm sử dụng meth và heroin rõ rệt trong ít nhất 12 tuần đầu. Công cụ ASSIST cũng cho thấy khả năng sàng lọc tương đương xét nghiệm nước tiểu, mở ra hướng áp dụng rộng rãi tại các cơ sở methadone và y tế cơ sở.

Tổng quan nghiên cứu và hiệu quả can thiệp

Trong bài trình bày đầu tiên, PGS.TS. Lê Minh Giang giới thiệu tổng quan nghiên cứu STAR-OM và kết quả nổi bật: tỷ lệ tham gia can thiệp cao, hiệu quả kép giảm sử dụng meth và heroin, và khả năng lồng ghép can thiệp vào hệ thống điều trị methadone hiện có. Ông nhấn mạnh việc mở rộng can thiệp tâm lý xã hội, đặc biệt là CM, là hoàn toàn khả thi tại Việt Nam, đồng thời khuyến nghị sử dụng các công cụ sàng lọc như ASSIST để thay thế xét nghiệm nước tiểu, giúp tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả.

Mô hình sử dụng methamphetamine trong điều trị methadone

PGS.TS. Hoàng Thị Hải Vân và TS. Nguyễn Bích Diệp phân tích các mô hình sử dụng meth đa dạng ở bệnh nhân methadone và tác động của chúng tới tuân thủ điều trị. Nghiên cứu chỉ ra rằng lý do sử dụng meth (giải tỏa cảm xúc hay giao tiếp xã hội) và dạng sử dụng (tinh thể hay viên) liên quan chặt chẽ đến nguy cơ bỏ điều trị methadone. Hai diễn giả nhấn mạnh tầm quan trọng của sàng lọc định kỳ, phân loại hành vi và thiết kế các can thiệp cá thể hóa nhằm nâng cao hiệu quả điều trị.

Hiệu quả kinh tế của can thiệp

TS. Nguyễn Lê Tuấn Anh trình bày phân tích kinh tế y tế, cho thấy can thiệp CM kéo dài 12 tuần đạt tỷ lệ đáp ứng cao hơn 6 tuần trong khi chi phí tăng không đáng kể. Tuy nhiên, với những bệnh nhân không đáp ứng CM, việc kết hợp thêm liệu pháp Matrix chỉ mang lại lợi ích khiêm tốn, gợi ý rằng cần lựa chọn và điều chỉnh phác đồ linh hoạt dựa trên mức độ đáp ứng của từng bệnh nhân.

Thuận lợi và thách thức trong triển khai

TS. Nguyễn Thu Trang chia sẻ kinh nghiệm triển khai can thiệp STAR-OM tại các cơ sở methadone. Cả bệnh nhân và cán bộ đều đánh giá can thiệp giúp giảm sử dụng meth, nhưng nhiều thách thức tồn tại: thiếu nhân lực, thu nhập nhân viên y tế thấp và khung pháp lý hiện chưa cho phép cơ sở methadone can thiệp trực tiếp với methamphetamine. Những rào cản này đòi hỏi sự hỗ trợ về chính sách và điều chỉnh chức năng nhiệm vụ để đảm bảo bền vững khi nhân rộng mô hình.

Phiên thảo luận do PGS.TS. Lê Minh Giang, GS. Steve Shoptaw và GS. Li Li điều hành đã khẳng định:

• Cơ sở methadone có đủ năng lực triển khai các can thiệp tâm lý – xã hội nếu được đào tạo và giám sát.
• Cần kết hợp nhiều biện pháp (CM, Matrix, thuốc điều trị trong tương lai) để đạt hiệu quả toàn diện.
• Việt Nam cần mô hình phù hợp với nguồn lực và khung pháp luật, vừa đảm bảo điều trị, vừa không trái quy định quản lý ma túy.

Đại diện các cơ sở MMT và cơ quan quản lý cũng chia sẻ những tác động của thay đổi luật phòng, chống ma túy, lo ngại về giảm số bệnh nhân và khó khăn về kinh phí. Các ý kiến đều thống nhất về nhu cầu tài liệu đào tạo chuẩn, có thể áp dụng không chỉ cho cán bộ y tế mà cả lực lượng cộng đồng và công an, nhằm mở rộng can thiệp đến cấp cơ sở.

Hội thảo kết thúc với cam kết tiếp tục phát triển tài liệu đào tạo và nghiên cứu mở rộng mô hình can thiệp STAR-OM. Bằng chứng từ nghiên cứu đã khẳng định: giảm sử dụng methamphetamine hoàn toàn khả thi trong hệ thống điều trị methadone của Việt Nam, góp phần nâng cao chất lượng điều trị, giảm gánh nặng ma túy tổng hợp và bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong bối cảnh dịch tễ đang thay đổi nhanh chóng.

Vào ngày 27 tháng 12 năm 2024, Trung tâm Đào tạo và Nghiên cứu về Lạm dụng chất – HIV (CREATA-H), Trường Đại học Y Hà Nội, Phòng khám SHP- Bệnh viện Trường đại học Y Hà Nội và Doanh nghiệp Xã hội (DNXH) WeCare đã phối hợp cùng với Phòng khám DNXH Hải Đăng tổ chức lớp tập huấn “Sàng lọc, Can thiệp ngắn, và Chuyển gửi điều trị về lạm dụng chất” cho các cán bộ hiện đang công tác tại Phòng khám DNXH Hải Đăng. Cán bộ tham dự lớp tập huấn có chuyên môn từ nhiều lĩnh vực khác nhau như tâm lý, điều dưỡng, bác sĩ, xã hội…và là những người có nhiều kinh nghiệm làm việc trong chương trình PrEP và các nhóm trong cộng đồng. Đội ngũ giảng viên tại lớp tập huấn có sự góp mặt của ThS. BS. Nguyễn Hữu Anh – Nghiên cứu viên Nhóm chuyên môn về Lạm dụng chất tại CREATA-H – và ThS. Trần Văn Hưởng – Cán bộ tư vấn PrEP tại Phòng khám SHP.

Ảnh. Học viên nghe giảng về quy trình sàng lọc, can thiệp ngắn và chuyển gửi điều trị

Trong thời gian tập huấn, các giảng viên đã chia sẻ kiến thức chuyên sâu bao gồm: (a) Tổng quan về các chất gây nghiện, (b) Các giai đoạn thay đổi hành vi và phỏng vấn tạo động lực; (c) Giới thiệu bộ công cụ sàng lọc sử dụng chất (ASSIST), (d) Can thiệp ngắn và chuyển gửi điều trị, và (e) Chia sẻ quy trình SBIRT và một số kinh nghiệm ban đầu triển khai tại Phòng khám SHP. Ngoài nội dung lý thuyết, khóa tập huấn còn bao gồm các hoạt động thực hành thảo luận tình huống, đóng vai giúp học viên nắm được lý thuyết và luyện tập áp dụng các quy trình sàng lọc, đánh giá, can thiệp ngắn và chuyển gửi điều trị.

Ảnh. Học viên tham gia hoạt động thực hành (đóng vai theo tình huống)

Với sự tham gia tích cực của các học viên, khóa tập huấn đã kết thúc thành công với nhiều kiến thức chuyên môn được chia sẻ và nhiều nội dung chuyên môn được thảo luận để áp dụng mô hình sàng lọc can thiệp ngắn và chuyển gửi điều trị cho khách hàng sử dụng chất khi tham gia chương trình PrEP.

Giảng viên bao gồm các chuyên gia với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực điều trị nghiện chất của Trung tâm Đào tạo và Nghiên cứu về Lạm dụng chất – HIV, Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội, và Chi cục Phòng, chống tệ nạn xã hội Hà Nội. Chương trình tập huấn tập trung vào trang bị các kỹ năng cơ bản cần thiết cho Ban chủ nhiệm, từ các phương pháp hoạt động của điểm tư vấn, cơ chế điều hành, phối hợp chuyển giao thông tin đến kỹ năng tư vấn, hỗ trợ, chăm sóc và điều trị nghiện cho người nghiện ma tuý. Trong buổi tập huấn, TS. Hán Đình Hòe, giảng viên của Trường Đại học Y Hà Nội – Đại diện Trung tâm Chuyển giao công nghệ quốc tế về Lạm dụng chất tại Việt Nam (V-ITTC) – đã chia sẻ kiến thức và kỹ năng giao tiếp, quan sát, đặt câu hỏi, lắng nghe, và tiếp cận khách hàng hiệu quả.

Ngoài việc tiếp thu kiến thức từ các bài giảng, cán bộ học viên còn được chia nhóm thực hành, giải đáp thắc mắc, trao đổi và lắng nghe những chia sẻ kinh nghiệm thực tế của toàn thể giảng viên và học viên khác.

Buổi tập huấn diễn ra thành công với sự tham gia sôi nổi của các cán bộ trong ngành Lao động thương binh và xã hội, Công an, Y tế và trong thời gian tới các học viên sẽ là đội ngũ y tế trực tiếp áp dụng những kiến thức đã học, thực hiện các hoạt động của điểm tư vấn để chăm sóc và hỗ trợ khách hàng, điều trị nghiện ma tuý tại cộng đồng.